తెలంగాణ ముఖద్వారంగా, అపారమైన ఖనిజ సంపదకు నిలయంగా ఉన్న వికారాబాద్ జిల్లాలోని ఒక ప్రధాన పట్టణం తాండూరు. అయితే, చరిత్ర పుటల్లో ఎంతో ప్రాధాన్యత ఉన్న అసలు తాండూర్ ఎలా ఏర్పడింది? ఒకప్పుడు దట్టమైన అడవులతో నిండిన ఈ ప్రాంతం, నేడు అంతర్జాతీయ స్థాయి కందిపప్పుకు, నాపరాళ్లకు కేరాఫ్ అడ్రస్గా ఎలా మారింది? ఈ ఆసక్తికరమైన చారిత్రక ప్రస్థానాన్ని ఇప్పుడు వివరంగా తెలుసుకుందాం.
YSR Praja News Telugu : తెలంగాణ రాష్ట్రం, వికారాబాద్ జిల్లాలోని ఒక ప్రధాన పట్టణం తాండూరు. కేవలం రాష్ట్రంలోనే కాకుండా దేశవ్యాప్తంగా తనకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును ఏర్పరచుకున్న ఈ ప్రాంతం.. అటు నాపరాళ్లు (Limestone), ఇటు కందిపప్పు (Redgram) ఉత్పత్తికి పెట్టింది పేరు. చారిత్రకంగా, పారిశ్రామికంగా, ఆధ్యాత్మికంగా తాండూరుది ఒక విశిష్టమైన ప్రస్థానం.
తాండూరు పేరు ఎలా వచ్చింది?
స్థానిక కథనాల ప్రకారం “తాండూరు” అనే పేరు తెలుగు పదాలైన ‘తాను’ (వెదురు), ‘ఊరు’ లేదా ‘దూరు’ (నేల/ప్రాంతం) నుండి ఉద్భవించిందని చెబుతారు. అంటే “వెదురు వృక్షాలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతం” అని అర్థం. పూర్వం ఇక్కడ వెదురు అడవులు విస్తారంగా ఉండేవి, ఈ అటవీ సంపదను స్థానికులు నిర్మాణాలు, చేతివృత్తులకు ఉపయోగించేవారు. క్రమేణా ఆ పేరే ‘తాండూరు’గా స్థిరపడింది.
చారిత్రక నేపథ్యం
కుతుబ్ షాహీలు, మొఘలుల కాలం: తాండూరుకు ఎంతో ఘనమైన చరిత్ర ఉంది. కుతుబ్ షాహీ వంశానికి, మొఘల్ సామ్రాజ్యానికి మధ్య జరిగిన యుద్ధ సమయంలో, గోల్కొండ కోటను ముట్టడించడానికి మొఘల్ సైన్యం తాండూరు గుండా ప్రయాణించినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి.
నిజాం నవాబుల పాలన: హైదరాబాద్ నిజాం నవాబులు వేట కోసం తరచుగా తాండూరును సందర్శించేవారు. అప్పట్లో ఇక్కడ దట్టమైన అడవులు, వన్యప్రాణులు ఉండేవి. యూసుఫ్ సేథ్ అనే స్థానిక ప్రముఖుడు నిజాంలకు ఘన స్వాగతం పలికేవారు. పాత తాండూరులో నిజాం కాలం నాటి “నౌబత్ ఖానా” ఆనవాళ్లు నేటికీ కనిపిస్తాయి.
పరిపాలనా మార్పులు: 1953కు ముందు తాండూరు నిజాం రాష్ట్రంలోని గుల్బర్గా జిల్లాలో భాగంగా ఉండేది. ఆ తర్వాత హైదరాబాద్ జిల్లాలో కలిసింది. 1956లో భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల విభజన తర్వాత 1978 వరకు హైదరాబాద్ జిల్లాలోనే కొనసాగింది. 1978లో రంగారెడ్డి జిల్లా ఏర్పడినప్పుడు అందులో భాగమై, తదనంతరం 2016 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో వికారాబాద్ జిల్లాలో ఒక కీలక రెవెన్యూ డివిజన్గా, మున్సిపాలిటీగా మారింది.
భౌగోళికం & ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత
తాండూరు నాపరాళ్లు (Tandur Stone): తాండూరు అనగానే ముందుగా గుర్తొచ్చేది నాపరాళ్లు. ఇక్కడ లభించే నీలం, ఆకుపచ్చ, పసుపు రంగుల లైమ్స్టోన్ భారతదేశ వ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి. ఇళ్ల ఫ్లోరింగ్, గోడల నిర్మాణంలో వీటిని విరివిగా ఉపయోగిస్తారు. దీనివల్ల ఇక్కడ భారీ సిమెంట్ కర్మాగారాలు వెలిశాయి.
తాండూరు కందిపప్పు (GI Tag): తాండూరు కందిపప్పుకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు ఉంది. ఇక్కడి నల్లరేగడి నేలల్లో ఉండే ‘అట్టపుల్గైట్’ (Attapulgite) అనే మట్టి ఖనిజం, మరియు సున్నపురాయి నిల్వల వల్ల ఇక్కడ పండే కందిపప్పుకు ప్రత్యేకమైన రుచి వస్తుంది. ఇది త్వరగా ఉడకడమే కాకుండా 22-24% అధిక ప్రోటీన్లను కలిగి ఉంటుంది. దీని విశిష్టతను గుర్తిస్తూ దీనికి భౌగోళిక గుర్తింపు (GI Tag) కూడా లభించింది.
కగ్నా నది: తాండూరు పట్టణానికి సుమారు 4 కిలోమీటర్ల దూరంలో ప్రవహించే కగ్నా నది (భీమా నదికి ఉపనది) ఈ పట్టణానికి ప్రధాన తాగునీటి వనరు.
ప్రసిద్ధ పుణ్యక్షేత్రాలు
శ్రీ భావిగి భద్రేశ్వర స్వామి దేవాలయం: తాండూరు నడిబొడ్డున ఉన్న ఈ ఆలయం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ప్రతియేడు ఇక్కడ జరిగే జాతర, మరియు 50 అడుగుల ఎత్తున జరిగే రథోత్సవంలో పాల్గొనేందుకు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాల నుంచే కాకుండా కర్ణాటక, మహారాష్ట్రల నుండి వేలాదిగా భక్తులు తరలివస్తారు.
భూకైలాష్ ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగ దేవస్థానం: తాండూరు సమీపంలోని అంతారం తండాలో నేపాల్లోని పశుపతినాథ్ ఆలయ స్ఫూర్తితో ఒక అద్భుతమైన జలకైలాస ఆలయం నిర్మించారు. నీటిలో నడుచుకుంటూ వెళ్లి 12 జ్యోతిర్లింగాలను మరియు 65 అడుగుల ఎత్తైన మహాశివుని విగ్రహాన్ని దర్శించుకోవడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత.
రవాణా సౌకర్యాలు:
సికింద్రాబాద్ – వాడి రైల్వే లైన్లో తాండూరు ఒక ప్రధాన రైల్వే జంక్షన్. ఆసక్తికరమైన విషయం ఏంటంటే, ఈ రైల్వే ట్రాక్ తాండూరు పట్టణాన్ని పాత తాండూరు, కొత్త తాండూరుగా విభజిస్తుంది.
ముగింపు:
ఒకప్పుడు అడవులకు, నిజాంల వేటకోటలకు నిలయంగా ఉన్న తాండూరు.. నేడు అపారమైన ఖనిజ సంపదతో, కంది పంటతో తెలంగాణకే తలమానికంగా వెలుగొందుతోంది. వ్యాపార, వాణిజ్య కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందుతూ తనకంటూ ఒక సువర్ణ అధ్యాయాన్ని లిఖించుకుంటోంది.
