YSR Praja News Telugu : భారతదేశ చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన, అత్యంత సంపన్నమైన, మరియు అతిపెద్ద స్వదేశీ సంస్థానాల్లో (Princely States) హైదరాబాద్ దక్కన్ సంస్థానం ఒకటి. 1724లో మీర్ ఖమ్రుద్దీన్ ఖాన్ (నిజాం-ఉల్-ముల్క్) ద్వారా స్థాపించబడిన అసఫ్ జాహీ వంశం, 1948లో హైదరాబాద్ రాష్ట్రం భారత యూనియన్లో విలీనం అయ్యే వరకు ఏడుగురు నిజాం నవాబుల పాలనలో కొనసాగింది. అయితే, ఆధునిక చరిత్రలో నిజాంల పాత్రపై అనేక భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. వారు దేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడారా? లేక బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యవాదులకు వత్తాసు పలికారా? రజాకార్ల రూపంలో జరిగిన అకృత్యాలు ఏమిటి? అనే ప్రశ్నలకు చారిత్రక వాస్తవాలతో కూడిన పూర్తి వివరాలు ఈ ఆర్టికల్లో పరిశీలిద్దాం.
1. బ్రిటిష్ వారితో నిజాంల సంబంధాలు: దేశభక్తులా? సామ్రాజ్యవాద మిత్రుల?
నిజాం రాజులు భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం గానీ, బ్రిటిష్ వారిని దేశం నుండి తరిమికొట్టడానికి గానీ ఎన్నడూ పోరాడలేదు. వాస్తవానికి, బ్రిటిష్ వారు భారతదేశాన్ని తమ గుప్పిట్లోకి తెచ్చుకోవడానికి నిజాంలు ఒక ప్రధాన మార్గంగా, నమ్మకమైన మిత్రులుగా వ్యవహరించారు.
సైన్య సహకార ఒప్పందం (Subsidiary Alliance – 1798): బ్రిటిష్ ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ వెల్లెస్లీ ప్రవేశపెట్టిన ‘సైన్య సహకార పద్ధతి’పై సంతకం చేసిన మొట్టమొదటి భారతీయ పాలకుడు రెండవ నిజాం (నిజాం అలీ ఖాన్). మరాఠాలు మరియు మైసూర్ పాలకుడు టిప్పు సుల్తాన్ నుండి తన రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి నిజాం ఈ ఒప్పందం చేసుకున్నాడు. దీని ప్రకారం:
హైదరాబాద్ సంస్థానం తన సొంత విదేశీ విధానాన్ని కోల్పోయింది. ఇతర రాజ్యాలతో యుద్ధం చేయాలన్నా, సంధి చేయాలన్నా బ్రిటిష్ వారి అనుమతి తప్పనిసరి.
హైదరాబాద్లో శాశ్వతంగా ఒక బ్రిటిష్ సైనిక దళం (British Contingent) ఉంటుంది, దానికయ్యే ఖర్చులన్నీ నిజామే భరించాలి.
ఫ్రెంచ్ వారిని తన కొలువులో ఉంచుకోకూడదు.
బ్రిటిష్ వారికి విధేయత: ఈ ఒప్పందంతో నిజాంలు బ్రిటిష్ వారికి బానిసలుగా కాకపోయినా, అత్యంత ఆప్తులుగా, విధేయులుగా మారిపోయారు. బ్రిటిష్ సామ్రాజ్య విస్తరణలో, మరాఠాలను మరియు టిప్పు సుల్తాన్ను ఓడించడంలో నిజాం సైన్యం బ్రిటిష్ వారికి అండగా నిలిచింది. దానికి ప్రతిఫలంగా బ్రిటిష్ వారు నిజాంలకు ‘ఫెయిత్ఫుల్ అల్లీ ఆఫ్ ది బ్రిటిష్ గవర్నమెంట్’ (బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి అత్యంత నమ్మకమైన మిత్రుడు) అనే బిరుదును ప్రదానం చేశారు.
2. 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటులో నిజాం ప్రభుత్వ ద్రోహం
1857లో జరిగిన మొదటి భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి, నానా సాహెబ్ లాంటి అనేక మంది సంస్థానాధీశులు బ్రిటిష్ వారిపై యుద్ధం ప్రకటించారు. ఆ సమయంలో యావత్ దక్షిణ భారతదేశం కూడా బ్రిటిష్ వారిపై తిరుగుబాటు చేస్తే, బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం కూలిపోయే అవకాశం ఉండేది. కానీ హైదరాబాద్ నిజాం తీరు వేరుగా ఉంది.
బ్రిటిష్ పక్షాన నిజాం అఫ్జల్ ఉద్-దౌలా: అప్పటి 5వ నిజాం అఫ్జల్ ఉద్-దౌలా మరియు అతని ప్రధాన మంత్రి సాలార్ జంగ్-I, సిపాయిల తిరుగుబాటుకు మద్దతు ఇవ్వలేదు. పైగా తమ రాజ్యంలో ఎవరూ బ్రిటిష్ వారికి వ్యతిరేకంగా పోరాడకుండా ఉక్కుపాదం మోపారు. బ్రిటిష్ వారికి సహాయంగా నిజాం తన సైన్యాన్ని పంపించాడు.
తుర్రేబాజ్ ఖాన్ వీరమరణం: ఆ సమయంలో జమేదార్ తుర్రేబాజ్ ఖాన్ మరియు మౌల్వీ అల్లావుద్దీన్ అనే దేశభక్తులు ప్రజలను, కొందరు సైనికులను కూడగట్టి 1857 జూలై 17న హైదరాబాద్లోని బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీ (ప్రస్తుత కోఠి ఉమెన్స్ కాలేజ్) పై దాడికి ప్రయత్నించారు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న నిజాం ప్రధానమంత్రి సాలార్ జంగ్, ముందస్తుగా బ్రిటిష్ వారికి సమాచారం చేరవేశాడు. ఫలితంగా ఆ దాడి విఫలమైంది. నిజాం సైనికులు తుర్రేబాజ్ ఖాన్ను పట్టుకుని కఠినంగా విచారించారు. అతడు తప్పించుకునే ప్రయత్నం చేయగా, తూప్రాన్ అడవుల్లో అతన్ని కాల్చి చంపి, అతని మృతదేహాన్ని హైదరాబాద్కు తీసుకొచ్చి కోఠి చౌరస్తాలో ప్రజలందరూ చూసేలా వేలాడదీశారు. ఇది నిజాంల బ్రిటిష్ దాస్యానికి పరాకాష్ట.
3. స్వాతంత్ర్యోద్యమం పట్ల నిజాం నిరంకుశత్వం మరియు వందేమాతరం ఉద్యమం
20వ శతాబ్దంలో భారతదేశమంతటా జాతీయవాదం రగులుకుంటున్నప్పుడు, 7వ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ తన రాజ్యంలో ఆ స్వాతంత్ర్య జ్వాలలు వ్యాపించకుండా అనేక ఆంక్షలు విధించాడు.
పౌర హక్కుల హననం: నిజాం రాజ్యంలో పత్రికా స్వేచ్ఛ లేదు. సభలు, సమావేశాలు నిర్వహించుకోవడానికి కనీస స్వేచ్ఛ ఉండేది కాదు. భారత జాతీయ కాంగ్రెస్, ఆర్యసమాజ్ లాంటి సంస్థల కార్యకలాపాలపై కఠినమైన నిషేధం ఉండేది. ‘హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్’ ఏర్పడిన వెంటనే దానిని నిషేధించారు.
ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో వందేమాతరం (1938): 1938లో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ హాస్టల్స్లో విద్యార్థులు ప్రార్థన సమయంలో ‘వందేమాతరం’ గీతాన్ని పాడటం ప్రారంభించారు. దీనిని సహించని నిజాం ప్రభుత్వం వందేమాతరం పాడటాన్ని నిషేధించింది. దాన్ని ఎదిరించి పాడినందుకు ఏకంగా వందలాది మంది విద్యార్థులను యూనివర్సిటీ నుండి బహిష్కరించింది. అందులో మాజీ ప్రధాని పి.వి. నరసింహారావు, ఆచార్య దేవులపల్లి రామానుజరావు లాంటి వారు ఉన్నారు. స్వామి రామానంద తీర్థ నాయకత్వంలో స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడిన ఎంతో మంది నాయకులను నిజాం ప్రభుత్వం జైళ్లలో పెట్టి హింసించింది.
4. రజాకార్ల ఉగ్రవాదం: నిజాం పాలనలో ఒక చీకటి అధ్యాయం
నిజాం పాలనను స్మరించుకున్నప్పుడు అత్యంత భయానకమైన అంశం ‘రజాకార్ల’ (Razakars) వ్యవస్థ. 1940ల దశకంలో నిజాం రాజ్యాన్ని స్వతంత్ర ఇస్లామిక్ దేశంగా మార్చాలనే ఉన్మాదంతో జరిగిన మారణహోమం ఇది.
రజాకార్ల ఆవిర్భావం: ‘మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్’ (MIM) పార్టీ నాయకుడు బహదూర్ యార్ జంగ్ మరణం తర్వాత, ఆ పార్టీ పగ్గాలు ‘కాసిం రజ్వీ’ (Qasim Razvi) అనే అత్యంత తీవ్రవాద భావాలు గల నాయకుడి చేతికి వెళ్లాయి. అతను MIM కింద ఒక ప్రైవేట్ మిలీషియా (సైన్యం)ను ఏర్పాటు చేశాడు. వారినే ‘రజాకార్లు’ (వాలంటీర్లు) అని పిలిచేవారు.
నిజాం అండదండలు: 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు, హైదరాబాద్ను భారత యూనియన్లో విలీనం చేయడానికి 7వ నిజాం నిరాకరించాడు. తన స్వాతంత్ర్యాన్ని నిలబెట్టుకోవడానికి నిజాం ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్, కాసిం రజ్వీ నేతృత్వంలోని రజాకార్లకు ఆయుధాలు, నిధులు, రాజకీయ మద్దతు అందించాడు. పోలీసు వ్యవస్థ కూడా రజాకార్లతో కుమ్మక్కయింది.
ఘోరమైన అకృత్యాలు: భారత జాతీయ జెండా ఎగురవేసిన వారిని, భారతదేశంలో విలీనం కావాలని కోరుకున్న హిందువులను, ఆర్యసమాజ్ నాయకులను, కమ్యూనిస్టులను రజాకార్లు దారుణంగా ఊచకోత కోశారు.
బైరాన్పల్లి మారణహోమం: వరంగల్ జిల్లాలోని బైరాన్పల్లి గ్రామంపై రజాకార్లు చేసిన దాడి చరిత్రలో ఒక నెత్తుటి సంతకం. రజాకార్ల దోపిడీలను ఎదురించినందుకు ఏకంగా 90 మందికి పైగా యువకులను, గ్రామస్తులను బురుజుపై నిలబెట్టి కాల్చి చంపారు. మహిళలను వివస్త్రలను చేసి బతుకమ్మ ఆడించిన అత్యంత హేయమైన చర్యలకు రజాకార్లు పాల్పడ్డారు.
పరకాల ఊచకోత: 1947 సెప్టెంబర్ 2న జాతీయ జెండా ఎగురవేయడానికి పరకాలలో గుమికూడిన రైతులు, సాధారణ ప్రజలపై రజాకార్లు మరియు నిజాం పోలీసులు విచక్షణారహితంగా కాల్పులు జరిపారు. ఈ ఘటనలో 22 మంది మరణించారు. దీనిని ‘దక్షిణ భారత జలియన్ వాలాబాగ్’గా అభివర్ణిస్తారు.
ఇవే కాకుండా వందలాది గ్రామాలను తగలబెట్టడం, ఆస్తులను లూటీ చేయడం, మహిళలపై అత్యాచారాలకు పాల్పడటం నిత్యకృత్యమైంది.
5. తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం
నిజాం రాజు ఏలుబడిలో, గ్రామాల్లో దొరలు, దేశ్ముఖ్లు, పటేల్, పట్వారీల ఆధిపత్యం విపరీతంగా ఉండేది. బాగేలాలు, వెట్టి చాకిరీ (Bonded Labour) పేరుతో దళిత, బహుజన, పేద రైతులను బానిసలుగా చూసేవారు. దీనికి తోడు రజాకార్ల దాడులు ఎక్కువవడంతో, కమ్యూనిస్టు పార్టీ నాయకత్వంలో తెలంగాణ రైతాంగం ఆయుధాలు పట్టింది.
రావి నారాయణరెడ్డి, బద్దం ఎల్లారెడ్డి, మగ్దూం మొహియుద్దీన్ లాంటి నాయకుల మార్గదర్శకత్వంలో రైతులు తిరుగుబాటు చేశారు. విస్నూర్ దేశ్ముఖ్ రామచంద్రారెడ్డి అరాచకాలను ఎదిరించిన ‘చాకలి ఐలమ్మ’ పోరాటం, మరియు నిజాం గుండాల చేతిలో అమరుడైన ‘దొడ్డి కొమురయ్య’ త్యాగం తెలంగాణ సాయుధ పోరాటానికి ఊపిరి పోశాయి. ఈ పోరాటంలో వేలాది మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు.
6. ఆపరేషన్ పోలో (పోలీస్ యాక్షన్) – హైదరాబాద్ విలీనం
1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటికీ, నిజాం ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ తన రాజ్యాన్ని భారతదేశంలో కలపకుండా, “స్టాండ్స్టిల్ అగ్రిమెంట్” (యథాతథ స్థితి ఒప్పందం) చేసుకున్నాడు. ఒకవైపు పాకిస్తాన్తో రహస్య మంతనాలు జరుపుతూ, ఐక్యరాజ్యసమితికి వెళ్లే ప్రయత్నం చేశాడు. మరోవైపు రజాకార్ల అరాచకాలు శృతి మించాయి.
ఈ పరిస్థితుల్లో అప్పటి భారత ఉప ప్రధాని, హోంమంత్రి సర్దార్ వల్లభభాయ్ పటేల్ కీలక నిర్ణయం తీసుకున్నారు. 1948 సెప్టెంబర్ 13న మేజర్ జనరల్ జె.ఎన్. చౌదరి నాయకత్వంలో భారత సైన్యం హైదరాబాద్ను ముట్టడించింది. ఈ సైనిక చర్యకే ‘ఆపరేషన్ పోలో’ (Operation Polo) అని పేరు.
భారత సైన్యం ధాటికి నిజాం సైన్యం, రజాకార్లు నిలబడలేకపోయారు. కేవలం 109 గంటల్లోనే (ఐదు రోజుల్లో) అంటే 1948 సెప్టెంబర్ 17న నిజాం సైన్యాధ్యక్షుడు ఎల్ ఎడ్రూస్ భారత సైన్యానికి లొంగిపోయాడు. 7వ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ తన ఓటమిని అంగీకరిస్తూ రేడియోలో ప్రసంగించి, హైదరాబాద్ రాష్ట్రాన్ని భారత యూనియన్లో విలీనం చేస్తున్నట్లు ప్రకటించాడు. రజాకార్ల నాయకుడు కాసిం రజ్వీని అరెస్టు చేసి, జైలు శిక్ష అనంతరం పాకిస్తాన్కు పంపించేశారు.
7. ఒక నాణేనికి రెండు ముఖాలు: నిజాం పాలనలో జరిగిన అభివృద్ధి
చరిత్రను ఎప్పుడూ నిష్పాక్షికంగా విశ్లేషించాలి. సామాజికంగా, రాజకీయంగా నిజాం రాజులు నిరంకుశంగా ప్రవర్తించినప్పటికీ, పరిపాలనా పరంగా వారు, ముఖ్యంగా 7వ నిజాం మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్, హైదరాబాద్ రాజ్యంలో మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి పెద్ద పీట వేశారు.
విద్యా, వైద్య రంగం: 1918లో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించారు (ఇది ఉర్దూ మాధ్యమంగా బోధించే తొలి విశ్వవిద్యాలయం). ప్రజల ఆరోగ్యం కోసం భారీ స్థాయిలో ఉస్మానియా జనరల్ హాస్పిటల్, యునాని ఆసుపత్రి, నీలోఫర్ ఆసుపత్రులను నిర్మించారు.
మౌలిక సదుపాయాలు మరియు నిర్మాణాలు: మూసీ నది వరదల (1908) బారి నుండి హైదరాబాద్ను కాపాడటానికి ప్రఖ్యాత ఇంజనీర్ సర్ మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య సూచనల మేరకు ఉస్మాన్ సాగర్ (గండిపేట), హిమాయత్ సాగర్ జలాశయాలను నిర్మించారు. తెలంగాణ వ్యవసాయం కోసం నిజాం సాగర్ ప్రాజెక్టు, ఆలీ సాగర్ ప్రాజెక్టులను నిర్మించారు. హైకోర్టు భవనం, స్టేట్ సెంట్రల్ లైబ్రరీ, అసెంబ్లీ భవనం (టౌన్ హాల్), మొజాంజాహీ మార్కెట్, నిజామియా అబ్జర్వేటరీ లాంటి ఎన్నో అద్భుత కట్టడాలు నిజాం హయాంలోనే జరిగాయి.
బంగారం విరాళం వాస్తవం: 1965 ఇండో-చైనా యుద్ధం సమయంలో దేశ రక్షణ నిధికి నిజాం ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ 5 టన్నుల బంగారాన్ని విరాళంగా ఇచ్చాడని ఒక ప్రచారం ఉంది. అయితే చరిత్రకారుల మరియు రికార్డుల ప్రకారం, అప్పటి ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి పిలుపు మేరకు, నిజాం తన వద్ద ఉన్న బంగారాన్ని ఉచితంగా ఇవ్వలేదు, ప్రభుత్వం జారీ చేసిన ‘నేషనల్ డిఫెన్స్ గోల్డ్ బాండ్ల’ (NDG Bonds) రూపంలో పెట్టుబడిగా పెట్టాడు. దానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏటా వడ్డీ కూడా చెల్లించింది.
ముగింపు
పై వాస్తవాలన్నింటినీ క్రోడీకరిస్తే, హైదరాబాద్ నిజాం రాజుల గురించి స్పష్టమైన చిత్రం మనకు కనిపిస్తుంది. వారు అద్భుతమైన భవనాలు నిర్మించి ఉండొచ్చు, మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించి ఉండొచ్చు, వారి హయాంలో హైదరాబాద్ ఒక ప్రధాన నగరంగా అభివృద్ధి చెంది ఉండొచ్చు. కానీ జాతీయ దృక్పథంతో చూసినప్పుడు, వారు ఏనాడూ భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడలేదు. తమ రాజ్య విస్తరణ, స్వార్థం కోసం బ్రిటిష్ వారికి పాదాక్రాంతులయ్యారు. తమ రాజ్యాన్ని కాపాడుకోవడం కోసం స్వాతంత్ర్య ఉద్యమకారులను అణచివేశారు. కాసిం రజ్వీ లాంటి మతోన్మాదులను పెంచి పోషించి, రజాకార్ల రూపంలో వేలాది మంది హిందువులు, సామాన్య ప్రజల ప్రాణాలు పోవడానికి పరోక్షంగా, ప్రత్యక్షంగా కారణమయ్యారు. అభివృద్ధి చేసిన భవనాలు నిజాం ఘనతకు సాక్ష్యాలుగా నిలిస్తే, రజాకార్ల చేతిలో బలైన సామాన్యుల నెత్తుటి మరకలు వారి పాలనపై చెరగని మాయని మచ్చగా చరిత్ర పుటల్లో మిగిలిపోయాయి
