Savitribai Phule అజ్ఞానంపై యుద్ధం.. అక్షరాలతో విప్లవం: సావిత్రిబాయి పూలే తెగువకు సజీవ సాక్ష్యం!
YSR Praja News Telugu : భారతదేశ చరిత్రలో మహిళా సాధికారత, అణగారిన వర్గాల విద్యాభివృద్ధి, మరియు సామాజిక సమానత్వం గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ముందుగా గుర్తుకు వచ్చే పేరు సావిత్రిబాయి పూలే. 19వ శతాబ్దంలో, కుల వివక్ష, మూఢనమ్మకాలు, మరియు పితృస్వామ్య వ్యవస్థ బలంగా పాతుకుపోయిన కాలంలో, మహిళలు ఇంటి గడప దాటడమే నేరంగా భావించే ఆ రోజుల్లో.. అక్షరం అనే ఆయుధంతో సమాజంలోని చీకట్లను పారద్రోలిన ధీశాలి సావిత్రిబాయి పూలే. ఆమె కేవలం భారతదేశపు తొలి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలు మాత్రమే కాదు, ఒక గొప్ప సంఘ సంస్కర్త, కవయిత్రి, మరియు మానవతావాది.
ఆమె జీవితం, సమాజంలో మార్పు తీసుకురావడానికి ఆమె చేసిన కృషి, మరియు అలుపెరగని పోరాటం గురించి ఇక్కడ సవివరంగా తెలుసుకుందాం.
బాల్యం మరియు విద్యాభ్యాసం
సావిత్రిబాయి పూలే 1831 జనవరి 3న మహారాష్ట్రలోని సతారా జిల్లా, నైగావ్ అనే చిన్న గ్రామంలో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి ఖండోజీ నెవసే పాటిల్, తల్లి లక్ష్మీబాయి. అప్పటి ఆచారాల ప్రకారం, ఆడపిల్లలకు చదువు నేర్పించే సదుపాయం కానీ, అనుమతి కానీ లేవు. కేవలం తొమ్మిదేళ్ల వయసులోనే, 1840లో 13 ఏళ్ల జ్యోతిరావ్ పూలేతో సావిత్రిబాయికి వివాహం జరిగింది.
జ్యోతిరావ్ పూలే ఒక గొప్ప ఆలోచనాపరుడు, సంఘ సంస్కర్త. సమాజంలో మార్పు రావాలంటే ముందుగా మహిళలు విద్యావంతులు కావాలని ఆయన నమ్మాడు. అందులో భాగంగానే మొదట తన భార్య సావిత్రిబాయికి ఇంట్లోనే అక్షరాలను దిద్దించడం ప్రారంభించారు. అగ్రవర్ణాల నుండి వ్యతిరేకత వస్తుందని తెలిసి కూడా సావిత్రిబాయి చదువు పట్ల ఎంతో ఆసక్తిని కనబరిచారు. ప్రాథమిక విద్య పూర్తయిన తర్వాత, అహ్మద్నగర్ మరియు పూణేలోని ఉపాధ్యాయ శిక్షణా కేంద్రాల్లో (Teacher Training Institutions) ఆమె అధికారికంగా ఉపాధ్యాయ శిక్షణను పూర్తి చేశారు. దీనితో ఆమె భారతదేశపు తొలి మహిళా ఉపాధ్యాయురాలిగా చరిత్ర సృష్టించారు.
విద్యా రంగంలో విప్లవం – పాఠశాలల స్థాపన
సావిత్రిబాయి పూలే జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన ఘట్టం విద్యా బోధన.
తొలి బాలికల పాఠశాల: 1848 జనవరి 1న సావిత్రిబాయి మరియు జ్యోతిరావ్ పూలే కలిసి పూణేలోని భిడే వాడలో (Bhide Wada) భారతదేశపు మొట్టమొదటి బాలికల పాఠశాలను స్థాపించారు. ఈ పాఠశాల కేవలం 9 మంది బాలికలతో ప్రారంభమైంది.
ఎదుర్కొన్న అవమానాలు: ఒక మహిళ ఉపాధ్యాయురాలిగా మారి బాలికలకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పించడం అప్పటి సనాతన సమాజానికి ఏమాత్రం నచ్చలేదు. సావిత్రిబాయి రోజూ బడికి వెళ్లే దారిలో అగ్రవర్ణాలకు చెందిన కొందరు ఆమెపై బురద, ఆవు పేడ, రాళ్లు విసిరేవారు. అసభ్యకరమైన మాటలతో దూషించేవారు.
చెదరని ఆత్మవిశ్వాసం: ఆ అవమానాలకు ఆమె ఏమాత్రం కుంగిపోలేదు. పాఠశాలకు వెళ్లేటప్పుడు తన వెంట ఒక అదనపు చీరను సంచిలో తీసుకెళ్లేవారు. బడికి చేరుకున్న తర్వాత, పేడతో పాడైన చీరను మార్చుకుని, మళ్లీ ప్రశాంతంగా పాఠాలు బోధించేవారు. తిరిగి ఇంటికి వచ్చేటప్పుడు మళ్లీ అదే మురికి చీరను కట్టుకుని వచ్చేవారు. విద్యాదానం ముందు ఇవన్నీ చిన్న విషయాలని ఆమె భావించారు.
ఫాతిమా షేక్ సహకారం: పూలే దంపతుల విద్యా వ్యాప్తిని సహించలేని వారి కుటుంబ సభ్యులు, వారిని ఇంటి నుండి గెంటేశారు. ఆ సమయంలో ఉస్మాన్ షేక్, ఫాతిమా షేక్ అనే ముస్లిం కుటుంబం వారికి ఆశ్రయం కల్పించింది. ఫాతిమా షేక్ కూడా సావిత్రిబాయితో పాటు ఉపాధ్యాయ శిక్షణ పొంది, భారతదేశ తొలి ముస్లిం మహిళా ఉపాధ్యాయురాలిగా సావిత్రిబాయికి అండగా నిలిచారు.
పాఠశాలల విస్తరణ: అనతికాలంలోనే పూలే దంపతులు 18 పాఠశాలలను స్థాపించారు. కేవలం అగ్రవర్ణాలకే పరిమితమైన విద్యను దళితులు, శూద్రులు, మరియు అణగారిన వర్గాల పిల్లలకు సైతం అందించారు.
సామాజిక రుగ్మతలపై పోరాటం
సావిత్రిబాయి పూలే కృషి కేవలం విద్యా రంగానికే పరిమితం కాలేదు. అప్పటి సమాజంలో పాతుకుపోయిన అనేక అమానవీయ ఆచారాలపై ఆమె సమర శంఖం పూరించారు.
1. బాలహత్యల నిరోధక కేంద్రం (Balhatya Pratibandhak Griha):
19వ శతాబ్దంలో బాల్య వివాహాలు సర్వసాధారణం. చిన్న వయసులోనే భర్తను కోల్పోయిన వితంతువులు ఎన్నో కష్టాలు అనుభవించేవారు. కుటుంబ సభ్యుల లేదా సమాజంలోని కీచకుల బారిన పడి గర్భం దాల్చిన వితంతువులు, సమాజం ఏమంటుందోనన్న భయంతో ఆత్మహత్యలు చేసుకోవడం లేదా పుట్టిన శిశువులను చంపేయడం (Infanticide) చేసేవారు. ఇది గమనించిన సావిత్రిబాయి చలించిపోయారు. 1853లో అటువంటి అభాగ్యురాళ్ల కోసం “బాలహత్య ప్రతిబంధక గృహం” (Infanticide Prohibition Home) అనే ఆశ్రమాన్ని స్థాపించారు. అక్కడ మహిళలు సురక్షితంగా ప్రసవించడానికి, పిల్లలను పెంచుకోవడానికి వసతి కల్పించారు. ఒక బ్రాహ్మణ వితంతువుకు పుట్టిన బిడ్డను తామే స్వయంగా దత్తత తీసుకుని, అతనికి “యశ్వంత్” అని నామకరణం చేసి, గొప్ప వైద్యుడిగా తీర్చిదిద్దారు.
2. అంటరానితనంపై పోరాటం:
అప్పటి సమాజంలో అంటరానితనం ఒక పెద్ద శాపం. దళితులు మరియు నిమ్న కులాల వారికి కనీసం తాగునీరు కూడా దొరికేది కాదు. వారిని ఊరి బావుల వద్దకు రానిచ్చేవారు కాదు. దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన పూలే దంపతులు, తమ సొంత ఇంటిలోని నీటి తొట్టిని (Water tank) అంటరాని వారందరి కోసం తెరిచారు. దాహంతో ఉన్న ప్రతి మనిషికి నీరు తాగే హక్కు ఉందని చాటిచెప్పారు. ఇది ఆ కాలంలో అత్యంత సాహసోపేతమైన నిర్ణయం.
3. వితంతువుల శిరోముండనానికి వ్యతిరేకంగా:
భర్త చనిపోయిన తర్వాత మహిళల తలనీలాలు తొలగించే (శిరోముండనం) క్రూరమైన ఆచారం అప్పట్లో ఉండేది. ఈ అమానవీయ ఆచారాన్ని రూపుమాపడానికి సావిత్రిబాయి పూలే నాయకత్వంలో నాయిబ్రాహ్మణులు (మంగలివారు) ఒక చారిత్రాత్మక సమ్మెకు దిగారు. తాము ఇకపై ఏ వితంతువుకూ శిరోముండనం చేయబోమని వారు తీర్మానించారు. ఇది సావిత్రిబాయి తీసుకొచ్చిన ఒక గొప్ప సామాజిక విజయం.
4. సత్యశోధక్ సమాజ్ స్థాపన:
కుల వ్యవస్థను నిర్మూలించి, బ్రాహ్మణ ఆధిపత్యాన్ని ఎదిరించి, శూద్రులకు మరియు దళితులకు సమాన హక్కులు సాధించడానికి 1873 సెప్టెంబర్ 24న జ్యోతిరావ్ పూలే “సత్యశోధక్ సమాజ్” (Truth Seekers’ Society) ను స్థాపించారు. ఇందులో సావిత్రిబాయి కీలక పాత్ర పోషించారు. మత గురువులు (పురోహితులు) లేకుండానే వివాహాలు జరిపించే విధానాన్ని వీరు ప్రోత్సహించారు. 1890లో జ్యోతిరావ్ పూలే మరణించిన తర్వాత, సత్యశోధక్ సమాజ్ బాధ్యతలను సావిత్రిబాయి తన భుజాలపై వేసుకుని విజయవంతంగా నడిపించారు.
సాహిత్య రంగంలో కృషి
సావిత్రిబాయి పూలే గొప్ప మేధావి మరియు కవయిత్రి. తన భావాలను, సమాజపు వాస్తవాలను, మరియు విద్య యొక్క ప్రాముఖ్యతను ప్రజల్లోకి తీసుకెళ్లడానికి ఆమె సాహిత్యాన్ని ఒక ఆయుధంగా మలుచుకున్నారు.
ఆమె రచించిన కవితా సంపుటి “కావ్య పూలే” (Kavya Phule – 1854) మరాఠీ సాహిత్యంలో ఒక మైలురాయి. ఇందులో ఆమె ప్రకృతి, మతం, మరియు అంటరానితనం గురించి ఎంతో సూటిగా రాశారు.
1892లో ఆమె “బావన్ కశీ సుబోధ్ రత్నాకర్” (Bavan Kashi Subodh Ratnakar) అనే మరో గ్రంథాన్ని ప్రచురించారు.
“వెళ్లి చదువుకోండి” (Go, Get Education) అనే ఆమె కవిత, అణగారిన వర్గాల ప్రజల్లో ఎంతో స్ఫూర్తిని నింపింది. విద్య మాత్రమే పేదరికం మరియు కుల వివక్ష నుండి విముక్తిని ఇస్తుందని ఆమె తన రచనల ద్వారా చాటిచెప్పారు.
చివరి రోజులు – ప్రాణత్యాగం
సావిత్రిబాయి పూలే జీవితం ఆసాంతం ఇతరుల కోసమే అంకితమైంది. ఆమె మరణం కూడా మానవ సేవలోనే జరిగింది. 1897లో పూణే నగరాన్ని “బుబోనిక్ ప్లేగు” (Bubonic plague) అనే మహమ్మారి వణికించింది. ప్రజలు పిట్టల్లా రాలిపోతున్నారు. ఈ సమయంలో సావిత్రిబాయి మరియు ఆమె దత్తపుత్రుడు డాక్టర్ యశ్వంత్ కలిసి ప్లేగు వ్యాధిగ్రస్తుల కోసం ఒక ఆసుపత్రిని (క్లినిక్) స్థాపించారు.
వ్యాధి సోకిన వారిని ఎవరూ దగ్గరకు రానివ్వని ఆ రోజుల్లో, సావిత్రిబాయి స్వయంగా వారి దగ్గరకు వెళ్లి సేవలు అందించేవారు. ఒకరోజు, ప్లేగు వ్యాధి బారిన పడిన పదేళ్ల దళిత బాలుడిని ఎవరూ ముట్టుకోకపోవడంతో, ఆ బాలుడిని సావిత్రిబాయి స్వయంగా తన వీపుపై మోసుకుని ఆసుపత్రికి తీసుకువచ్చారు. దురదృష్టవశాత్తు, ఆ బాలుడి ద్వారా సావిత్రిబాయికి కూడా ఆ మహమ్మారి సోకింది. చివరికి ఆ వ్యాధితో పోరాడుతూ 1897 మార్చి 10న సావిత్రిబాయి పూలే కన్నుమూశారు. సమాజ సేవ కోసం తన ప్రాణాలను సైతం లెక్కచేయని గొప్ప మాతృమూర్తి ఆమె.
ముగింపు మరియు వారసత్వం (Legacy)
సావిత్రిబాయి పూలే కేవలం చరిత్ర పుటల్లోని ఒక పేరు కాదు, భారతీయ మహిళల, దళితుల, బహుజనుల స్వేచ్ఛా ప్రతీక. ఈ రోజు మహిళలు అన్ని రంగాల్లో దూసుకుపోతున్నారంటే, ఆకాశంలో సగం అంటూ గర్వంగా చెప్పుకోగలుగుతున్నారంటే.. దానికి పునాది వేసింది సావిత్రిబాయి పూలే అని చెప్పడంలో ఎలాంటి అతిశయోక్తి లేదు. ఆమె వేసిన విద్యాబీజాలు ఈరోజు మహావృక్షాలై ఎంతో మందికి నీడను ఇస్తున్నాయి.
భారతదేశంలో కుల వ్యతిరేక, స్త్రీవాద ఉద్యమాలకు (Feminist and Anti-caste movements) ఆద్యురాలు ఆమె. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఆమె జన్మదినమైన జనవరి 3ను “బాలికా దినోత్సవం”గా (Balika Din) జరుపుకుంటుంది. పూణే విశ్వవిద్యాలయానికి ఆమె గౌరవార్థం “సావిత్రిబాయి పూలే పూణే విశ్వవిద్యాలయం” అని పేరు పెట్టారు.
చీకటిని తిట్టుకుంటూ కూర్చోవడం కంటే, ఒక చిరుదీపం వెలిగించడం మిన్న అనే నానుడికి సావిత్రిబాయి పూలే జీవితం ఒక సజీవ సాక్ష్యం. ఎన్నో అవమానాలు, దాడులు, కష్టాలను చిరునవ్వుతో ఎదుర్కొని, తన ఆశయ సాధన కోసం తుదిశ్వాస వరకు పోరాడిన ఆ “అక్షర జ్యోతి” త్యాగం చిరస్మరణీయం, ప్రతి ఒక్కరికీ ఆదర్శనీయం. సమాజం ఉన్నత విలువలతో ముందుకెళ్లాలంటే సావిత్రిబాయి పూలే ఆశయాలను స్మరించుకోవడమే కాకుండా, ఆచరణలో పెట్టాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.
