YSR Praja News Telugu : భారతదేశ రాజకీయ ముఖచిత్రంలో ప్రస్తుతం తీవ్రంగా చర్చించబడుతున్న అంశాలలో ‘జమిలి ఎన్నికలు’ (One Nation – One Election) అత్యంత కీలకమైనది. పదే పదే ఎన్నికలు జరగడం వల్ల ఎదురవుతున్న సమస్యలను అధిగమించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ విధానాన్ని తెరపైకి తెచ్చింది. దీనికి సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు, అనుకూల, ప్రతికూల అంశాలను ఈ ఆర్టికల్లో పరిశీలిద్దాం.
జమిలి ఎన్నికలు అంటే ఏమిటి?
దేశవ్యాప్తంగా పార్లమెంటుకు (లోక్సభ), అన్ని రాష్ట్రాల శాసనసభలకు (అసెంబ్లీ) ఒకేసారి ఏకకాలంలో ఎన్నికలు నిర్వహించడాన్ని ‘జమిలి ఎన్నికలు’ లేదా ‘ఒకే దేశం – ఒకే ఎన్నిక’ అని అంటారు. ప్రస్తుతం దేశంలో లోక్సభకు ఐదేళ్లకోసారి ఎన్నికలు జరుగుతుండగా, వివిధ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల పదవీకాలాన్ని బట్టి వేర్వేరు సమయాల్లో ఎన్నికలు జరుగుతున్నాయి. దీనికి బదులుగా దేశమంతటా ఒకేసారి ఓటింగ్ నిర్వహించాలన్నది ఈ విధానం ముఖ్య ఉద్దేశం.
భారతదేశంలో జమిలి ఎన్నికల చరిత్ర
జమిలి ఎన్నికలు భారతదేశానికి కొత్తేమీ కాదు. స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన తొలి నాళ్లలో దేశంలో ఈ విధానమే అమల్లో ఉండేది.
1952, 1957, 1962, 1967 సంవత్సరాల్లో లోక్సభకు, అన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు ఒకేసారి విజయవంతంగా ఎన్నికలు జరిగాయి.
అయితే, 1968, 1969 సంవత్సరాల్లో కొన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ముందస్తుగా రద్దు కావడం, అలాగే 1970లో లోక్సభ కూడా గడువు కంటే ముందే రద్దు కావడంతో ఈ ‘జమిలి’ చక్రం దెబ్బతింది. ఆ తర్వాత నుంచి ఎక్కడ ఎన్నికల సమయం ముగిస్తే అక్కడ విడివిడిగా ఎన్నికలు నిర్వహించడం మొదలైంది.
రామ్నాథ్ కోవింద్ కమిటీ సిఫార్సులు
జమిలి ఎన్నికల సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం మాజీ రాష్ట్రపతి రామ్నాథ్ కోవింద్ నేతృత్వంలో ఒక ఉన్నతస్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. ఈ కమిటీ మార్చి 2024లో తన నివేదికను సమర్పించింది. అందులోని ప్రధాన అంశాలు:
రెండు దశల విధానం: జమిలి ఎన్నికలను ఒకేసారి కాకుండా రెండు దశల్లో అమలు చేయాలి. మొదటి దశలో లోక్సభకు, రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలకు ఒకేసారి ఎన్నికలు నిర్వహించాలి.
స్థానిక సంస్థలకు ఎన్నికలు: మొదటి దశ ఎన్నికలు ముగిసిన 100 రోజుల్లోపు రెండవ దశ కింద దేశంలోని అన్ని స్థానిక సంస్థలకు (పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీలు) ఎన్నికలు నిర్వహించాలి.
ఒకే ఓటరు జాబితా: దేశంలోని అన్ని స్థాయిల (లోక్సభ, అసెంబ్లీ, స్థానిక) ఎన్నికల కోసం భారత ఎన్నికల సంఘం ఆధ్వర్యంలో ఒకే ఓటరు జాబితాను, ఒకే ఓటరు గుర్తింపు కార్డును (ఎపిక్) రూపొందించాలి.
మధ్యంతర ఎన్నికలు వస్తే: ఒకవేళ ఏదైనా రాష్ట్రంలో ప్రభుత్వం మధ్యలోనే పడిపోయి (హంగ్ ఏర్పడినా, అవిశ్వాసం నెగ్గినా) మళ్లీ ఎన్నికలు జరపాల్సి వస్తే, ఆ ఎన్నికైన కొత్త ప్రభుత్వం ఐదేళ్ల పాటు కాకుండా, మిగిలిన కాలానికి (Unexpired term) మాత్రమే అధికారంలో ఉండేలా రాజ్యాంగాన్ని సవరించాలి.
జమిలి ఎన్నికలతో ప్రయోజనాలు (అనుకూలాంశాలు)
ఖర్చు ఆదా: ప్రస్తుతం ప్రతి ఏటా ఏదో ఒక రాష్ట్రంలో ఎన్నికలు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. దీనివల్ల వేల కోట్ల రూపాయల ప్రజాధనం ఖర్చవుతోంది. జమిలి ఎన్నికల వల్ల ప్రభుత్వానికి, ఎన్నికల సంఘానికి, అలాగే రాజకీయ పార్టీలకు ఎన్నికల ఖర్చు భారీగా తగ్గుతుంది.
పరిపాలనపై దృష్టి: ప్రస్తుతం ఎక్కడ ఎన్నికలు జరిగినా ‘ఎన్నికల ప్రవర్తనా నియమావళి’ (Model Code of Conduct – MCC) అమలులోకి వస్తుంది. దీనివల్ల అభివృద్ధి పనులకు బ్రేక్ పడుతోంది. జమిలి విధానంతో మాటిమాటికీ కోడ్ సమస్య ఉండదు, ప్రభుత్వాలు ఐదేళ్ల పాటు పరిపాలనపై పూర్తి దృష్టి పెట్టవచ్చు.
భద్రతా బలగాలకు ఉపశమనం: ఎన్నికల సమయంలో శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసం లక్షలాది మంది పోలీసు, పారామిలటరీ బలగాలను తరలించాల్సి వస్తుంది. జమిలి ఎన్నికలతో వారిపై పనిభారం తగ్గుతుంది.
పోలింగ్ శాతం పెరుగుదల: వేర్వేరు సమయాల్లో ఓటు వేయడానికి వెళ్లడం కంటే, ఒకేసారి అన్నిటికీ ఓటు వేసే అవకాశం ఉంటే ప్రజలు పోలింగ్ కేంద్రాలకు రావడానికి ఆసక్తి చూపుతారు, తద్వారా ఓటింగ్ శాతం పెరుగుతుంది.
సవాళ్లు మరియు ప్రతికూలతలు
జమిలి ఎన్నికల అమలు అంత సులభం కాదు. దీనివెనుక అనేక రాజకీయ, రాజ్యాంగపరమైన సవాళ్లు ఉన్నాయి.
రాజ్యాంగ సవరణలు: జమిలి ఎన్నికలు నిర్వహించాలంటే భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 83, 85, 172, 174, మరియు 356 లకు సవరణలు చేయాల్సి ఉంటుంది. అలాగే సగం కంటే ఎక్కువ రాష్ట్రాల అసెంబ్లీలు ఈ సవరణలను ఆమోదించాలి.
ప్రాంతీయ పార్టీల ఆందోళన: లోక్సభ, అసెంబ్లీ ఎన్నికలు ఒకేసారి జరిగితే, జాతీయ సమస్యల ప్రభావం ఎక్కువగా ఉండి, స్థానిక సమస్యలు మరుగున పడిపోతాయని ప్రాంతీయ పార్టీలు ఆందోళన చెందుతున్నాయి. జాతీయ పార్టీలకు ఇది అనుకూలంగా మారుతుందన్నది వారి ప్రధాన వాదన.
ఈవీఎంలు (EVMs), వీవీప్యాట్ల (VVPAT) కొరత: దేశమంతటా ఒకేసారి ఎన్నికలు జరగాలంటే భారీ స్థాయిలో ఎలక్ట్రానిక్ ఓటింగ్ యంత్రాలు (ఈవీఎంలు) అవసరం అవుతాయి. వాటిని తయారు చేయడం, భద్రపరచడం ఒక పెద్ద సవాలు.
పదవీకాలం కుదింపు: జమిలి సైకిల్ను తీసుకురావాలంటే ప్రస్తుతమున్న కొన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీల పదవీకాలాన్ని పొడిగించాల్సి వస్తుంది, మరికొన్నింటి పదవీకాలాన్ని ముందే ముగించాల్సి వస్తుంది. ఇది ప్రజాస్వామ్య స్ఫూర్తికి విరుద్ధమని కొందరు విమర్శకులు భావిస్తున్నారు.
ముగింపు
‘జమిలి ఎన్నికలు’ అనేది దేశ ప్రగతిని వేగవంతం చేయడానికి ఉద్దేశించిన ఒక సానుకూల ఆలోచన అయినప్పటికీ, ఆచరణలో దీనికి అనేక అవరోధాలు ఉన్నాయి. భారతదేశం లాంటి బహుళ సంస్కృతులు, భిన్నమైన రాజకీయ నేపథ్యాలు ఉన్న ఫెడరల్ (సమాఖ్య) వ్యవస్థలో ఇది విజయవంతం కావాలంటే, రాజకీయ పార్టీల మధ్య విస్తృతమైన ఏకాభిప్రాయం, పటిష్టమైన రాజ్యాంగ యంత్రాంగం ఎంతో అవసరం.
