YSR Praja News Telugu : భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించబడిన పేరు ‘ఝాన్సీ రాణి లక్ష్మీబాయి’. కేవలం 29 ఏళ్ల వయసులోనే బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యపు పునాదులను కదిలించి, వీరమరణం పొందిన ఆమె జీవితం ఎందరికో ఆదర్శప్రాయం. “నా ఝాన్సీని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ వదులుకోను” అంటూ సింహగర్జన చేసి, కదనరంగంలో కత్తిపట్టి శత్రువులను చీల్చిచెండాడిన ఆ వీరమాత సాహసగాథ, పోరాటాల గురించి పూర్తి వివరాలు ఈ ఆర్టికల్ లో తెలుసుకుందాం.
బాల్యం, విద్యాభ్యాసం
రాణి లక్ష్మీబాయి నవంబర్ 19, 1828న ఉత్తరప్రదేశ్లోని వారణాసిలో ఒక మరాఠీ బ్రాహ్మణ కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆమె అసలు పేరు మణికర్ణిక. ముద్దుగా ఆమెను ‘మను’ అని పిలిచేవారు. ఆమె తండ్రి మోరోపంత్ తాంబే, తల్లి భగీరథీ బాయి. ఆమెకు నాలుగేళ్ల వయసు ఉన్నప్పుడే తల్లి మరణించడంతో, తండ్రి మోరోపంత్ పీష్వా బాజీరావ్ II ఆస్థానంలో పనిచేయడానికి బిథూర్ (కాన్పూర్ సమీపంలో) వెళ్లారు.
అక్కడ పీష్వా బాజీరావ్ మనును తన స్వంత కూతురిలా పెంచుకున్నారు. అప్పటి కాలంలో ఆడపిల్లలకు కేవలం ఇంటి పనులకే పరిమితం చేసే ఆచారం ఉన్నప్పటికీ, మను మాత్రం అందుకు భిన్నంగా పెరిగారు. నానా సాహెబ్, తాత్యా తోపే వంటి వారితో కలిసి గుర్రపుస్వారీ, కత్తిసాము, తుపాకీ పేల్చడం, మరియు మార్షల్ ఆర్ట్స్ వంటి యుద్ధ విద్యలను నేర్చుకున్నారు. చిన్ననాటి నుండే ఆమెలో అసాధారణమైన ధైర్యసాహసాలు ఉండేవి.
వివాహం – ఝాన్సీ రాణిగా బాధ్యతలు
1842లో, 14 ఏళ్ల వయసులో మణికర్ణికకు ఝాన్సీ రాజైన గంగాధర్ రావు నెవాల్కర్ తో వివాహం జరిగింది. వివాహానంతరం మరాఠా సంప్రదాయం ప్రకారం ఆమె పేరును ‘లక్ష్మీబాయి’గా మార్చారు. అలా ఆమె ఝాన్సీ రాణి అయ్యారు.
1851లో రాణి లక్ష్మీబాయి ఒక మగబిడ్డకు జన్మనిచ్చారు. ఆ బిడ్డకు దామోదర్ రావు అని పేరు పెట్టారు. కానీ దురదృష్టవశాత్తు, ఆ బిడ్డ నాలుగు నెలల వయసులోనే మరణించాడు. ఈ విషాదం నుండి కోలుకోకముందే, రాజా గంగాధర్ రావు ఆరోగ్యం క్షీణించింది. రాజు మరణానికి ముందు, తన బంధువుల పిల్లాడైన ఆనంద్ రావును దత్తత తీసుకున్నారు. ఆ దత్తపుత్రుడి పేరును కూడా దామోదర్ రావుగా మార్చారు. బ్రిటిష్ అధికారుల సమక్షంలోనే ఈ దత్తత కార్యక్రమం జరిగింది. నవంబర్ 1853లో గంగాధర్ రావు కన్నుమూశారు.
రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Lapse)
రాజు మరణం తరువాత, అప్పటి బ్రిటిష్ గవర్నర్ జనరల్ లార్డ్ డల్హౌసీ రాజ్య సంక్రమణ సిద్ధాంతం (Doctrine of Lapse) ను ప్రయోగించాడు. ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం, భారతీయ రాజులకు స్వంత వారసులు లేకపోతే, దత్తపుత్రులను వారసులుగా బ్రిటిష్ వారు అంగీకరించరు, ఆ రాజ్యం నేరుగా బ్రిటిష్ వారి వశమవుతుంది.
దత్తపుత్రుడు దామోదర్ రావును ఝాన్సీకి చట్టబద్ధమైన రాజుగా అంగీకరించడానికి లార్డ్ డల్హౌసీ నిరాకరించాడు. 1854లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఝాన్సీ రాజ్యానికి ఏటా 60,000 రూపాయల పెన్షన్ మంజూరు చేస్తూ, రాణిని కోటను ఖాళీ చేసి వెళ్లాల్సిందిగా ఆదేశించింది. అప్పుడే లక్ష్మీబాయి “మేరీ ఝాన్సీ నహీ దూంగీ” (నా ఝాన్సీని ఎవరికీ ఇవ్వను) అని గర్జించింది. తన హక్కుల కోసం లండన్ లోని న్యాయస్థానంలో కూడా పోరాడింది కానీ ఫలితం దక్కలేదు.
1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు – ఝాన్సీ రక్షణ
1857 మే 10న మీరట్లో సిపాయిల తిరుగుబాటు (ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామం) చెలరేగింది. ఇది దేశవ్యాప్తంగా దావానలంలా వ్యాపించింది. ఈ వార్త ఝాన్సీకి చేరగానే, అక్కడి బ్రిటిష్ అధికారులు ప్రాణభయంతో వణికిపోయారు. ఆ సమయంలో రాణి లక్ష్మీబాయి ఝాన్సీ పాలనను తన చేతుల్లోకి తీసుకున్నారు.
ఆమె ఒక గొప్ప సైన్యాన్ని నిర్మించడం ప్రారంభించారు. పురుషులతో సమానంగా స్త్రీలకు కూడా సైనిక శిక్షణ ఇప్పించి, ‘దుర్గా దళ్’ అనే మహిళా సైనిక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ దళానికి రాణికి అత్యంత నమ్మకస్తురాలైన, ఆమెను పోలి ఉండే ‘ఝల్కారీ బాయి’ నాయకత్వం వహించింది.
ఝాన్సీ ముట్టడి – వీరోచిత పోరాటం
బ్రిటిష్ వారు ఝాన్సీని ఎలాగైనా ఆక్రమించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. మార్చి 1858లో సర్ హ్యూ రోజ్ (Sir Hugh Rose) నాయకత్వంలో ఒక పెద్ద బ్రిటిష్ సైన్యం ఝాన్సీని ముట్టడించింది. లక్ష్మీబాయి బ్రిటిష్ వారికి లొంగిపోవడానికి నిరాకరించారు. ఝాన్సీ కోట గోడల మీద భీకరమైన యుద్ధం జరిగింది. రాణి స్వయంగా ఫిరంగులను పేల్చుతూ, సైన్యానికి స్ఫూర్తినిచ్చారు. సుమారు రెండు వారాల పాటు ఝాన్సీ సైన్యం బ్రిటిష్ వారిని నిలువరించగలిగింది.
కానీ, బ్రిటిష్ సైన్యం భారీగా ఫిరంగులతో దాడి చేయడం, కోటలో ఒక అధికారి ద్రోహం చేయడంతో మార్చి 31న బ్రిటిష్ సైన్యం కోటలోకి ప్రవేశించింది. కోటలో భీకరమైన వీధి పోరాటాలు జరిగాయి.
సాహసోపేతమైన తప్పించుకోలు
కోట శత్రువుల వశమవుతున్న తరుణంలో, రాణి లక్ష్మీబాయి బందీగా చిక్కకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు. తన వీపుకు దత్తపుత్రుడు దామోదర్ రావును గుడ్డతో గట్టిగా కట్టుకున్నారు. కత్తి పట్టి శత్రువులను నరుక్కుంటూ తన ఇష్టమైన గుర్రం ‘బాదల్’ పై ఎక్కి కోట గోడ పైనుండి కిందకు దూకేశారు. వందలాది మంది శత్రు సైనికుల మధ్య నుండి తన అనుచరులతో కలిసి ప్రాణాలతో తప్పించుకున్నారు.
కల్పి మరియు గ్వాలియర్ యుద్ధాలు
ఝాన్సీ నుండి తప్పించుకున్న రాణి 140 కిలోమీటర్లు ప్రయాణించి ‘కల్పి’ చేరుకున్నారు. అక్కడ ఆమె స్వాతంత్ర్య సమరయోధులైన తాత్యా తోపే, రావ్ సాహెబ్ లతో చేతులు కలిపారు. కల్పిలో కూడా బ్రిటిష్ వారితో యుద్ధం చేసి ఓడిపోయిన తర్వాత, వారు గ్వాలియర్ వైపు పయనించారు.
గ్వాలియర్ మహారాజు సింధియా బ్రిటిష్ వారికి మద్దతుదారుడు, కానీ గ్వాలియర్ సైన్యం మాత్రం తిరుగుబాటుదారులకు అనుకూలంగా ఉండటంతో వాళ్ళు గ్వాలియర్ కోటను సులభంగా ఆక్రమించారు. ఈ విజయం తిరుగుబాటుదారులలో కొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపింది. కానీ ఆ సంతోషం ఎంతో కాలం నిలవలేదు. సర్ హ్యూ రోజ్ సైన్యం వెంటనే గ్వాలియర్పై దండెత్తింది.
అంతిమ పోరాటం – వీరమరణం
జూన్ 17, 1858న (కొన్ని మూలాల ప్రకారం జూన్ 18) గ్వాలియర్ సమీపంలోని కోట-కి-సరాయ్ వద్ద అంతిమ యుద్ధం జరిగింది. రాణి లక్ష్మీబాయి పురుష సైనికుడి దుస్తులు ధరించి (మగ వేషంలో) యుద్ధరంగంలోకి దూకారు. రెండు చేతుల్లో రెండు కత్తులు పట్టుకుని గుర్రం కళ్లెం నోట కరుచుకుని రౌద్రకాళికలా శత్రువుల తలలు నరికారు. ఆమె కత్తి దెబ్బలకు ఎందరో ఆంగ్లేయ సైనికులు నేలకొరిగారు.
కానీ, ఈ యుద్ధంలో ఆమెకు కొత్త గుర్రం ఉండటంతో అది ఒక కాలువను దూకడానికి భయపడి ఆగిపోయింది. అదే అదనుగా శత్రు సైనికులు ఆమెను చుట్టుముట్టారు. ఒక సైనికుడి కత్తి దెబ్బ ఆమె తలపై బలంగా పడింది, మరొకరు ఆమె ఛాతీలో తుపాకీతో కాల్చారు. తీవ్ర గాయాలపాలైన రాణి కింద పడిపోయారు.
శత్రువుల చేతికి తన దేహం చిక్కకూడదని పదే పదే తన అనుచరులకు చెప్పిన రాణి, సమీపంలోని ఒక సాధువు ఆశ్రమంలో తుది శ్వాస విడిచారు. ఆశ్రమ వాసులు మరియు ఆమె అనుచరులు వెంటనే దొరికిన కలపతో ఆమెకు దహన సంస్కారాలు నిర్వహించారు. అలా 29 ఏళ్ల వయసులో భారతమాత విముక్తి కోసం ఒక అద్భుతమైన జ్వాలలా వెలిగి, వీరమరణం పొందారు.
ముగింపు – అజరామరమైన కీర్తి
ఝాన్సీ రాణి లక్ష్మీబాయి పోరాటం కేవలం ఒక రాజ్య రక్షణ కోసం మాత్రమే కాదు, అది పరాయి పాలనకు వ్యతిరేకంగా భారతీయ స్ఫూర్తికి ప్రతీక. ఆమె శౌర్యం శత్రువులను సైతం ఆశ్చర్యపరిచింది. ఆమెపై పోరాడిన బ్రిటిష్ కమాండర్ సర్ హ్యూ రోజ్, “తిరుగుబాటుదారుల నాయకులందరిలోకెల్లా ఆమె అత్యంత ప్రమాదకరమైనది, ధైర్యవంతురాలు మరియు తిరుగుబాటుదారుల్లో ఏకైక ‘పురుషుడు’ (The only man among the mutineers)” అని నివాళులర్పించడం ఆమె ధీరత్వానికి నిదర్శనం.
నేటికీ ఎవరైనా మహిళ ధైర్యంగా నిలబడితే ఆమెను “ఝాన్సీ రాణి” అని పిలుస్తారు. సుభద్రా కుమారి చౌహాన్ రాసిన “ఖూబ్ లడీ మర్దానీ, వహ్ తో ఝాన్సీ వాలీ రాణీ థీ” (మగధీరుల వలే పోరాడిన ఆమె ఝాన్సీ రాణి) అనే పంక్తులు ప్రతి భారతీయుడి గుండెల్లో మారుమోగుతూనే ఉంటాయి. రాణి లక్ష్మీబాయి త్యాగం వృధా పోలేదు, ఆమె రగిలించిన స్వాతంత్ర్య కాంక్ష తరువాతి తరాలకు ప్రేరణగా నిలిచి, 1947లో భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం సిద్ధించడానికి ఒక బలమైన పునాది వేసింది.
